Mahmud Sami Üzüm

Mütareke yılları Birinci Dünya Savaşı’nın hemen ardından geldiği için öncelikle savaşın irdelenmesini gerektiren bir dönemdir. Savaşa dahil oluşumuzun mecburiyeti, giriş şeklimiz, yer aldığımız taraf ve savaş esnasında aldığımız aksiyonların hepsi sorgulanmalı ve şu soru sorulmalıdır: Kaybettiğimiz canlar ve topraklar vatanın müdafaası için zaruri miydi? Birinci Dünya Savaşı’nın Türkiye açısından nesnel sonuçlarının kısaca özetlenmesi gerekirse: Türkler savaşta saldırgan tarafta yer almış, savaşın sonuna kadar direnmesine rağmen insan gücü eksiği çekmiş, tarihin en büyük askeri hezimetlerinden birine uğramış ve dağılmıştır. Buna ilaveten sivil ve asker olmak üzere yaklaşık üç milyon insanını kaybetmiş ve yarım milyon kadar da asker firarisi vermiştir. Bize bugüne kadar hep “savaş Türk’ün düğünüdür”, “her Türk asker doğar”, “dönmez geri, Türk’ün askeri” diye öğretilmiştir ancak Osmanlı ordusunda görev alan Alman subay Von Bronsart, 1917 tarihli bir raporunda ordumuzdaki firarın aşırıl...

Cavid Bey Batı ülkelerinin “Türkiye’de rakamlardan anlayan tek adam” diye bahsettiği İttihat ve Terakki’nin maliye nazırıdır. [1] Birinci Dünya Harbi’nin kaybedilmesinden sonra diğer İttihatçı arkadaşlarıyla beraber yargılanmıştır. Mustafa Kemal’e düzenlenen İzmir suikast girişimine iştirak ettiği gerekçesiyle İstiklal Mahkemelerince idam edilmiştir. Oysa Cavid Bey’in ne İzmir suikastiyle ne de Birinci Dünya Harbi’ne girmemizle bir alakası vardır. Suikast girişimine katıldığı münasebetiyle olağanüstü hâl mahkemesine çıkarılmıştır. Mahkeme başkanlığını -hukukçu olmamasına rağmen- Ali Çetinkaya yapmıştır. O sormuş, Cavid Bey cevap vermiştir: ----------------------------------- - İkinci seçimin yapılacağı sırada evinizde yapılan toplantılarda İttihatçılarla ne konuştunuz? + Kara Kemal Bey, Mustafa Kemal Paşa ile görüşmüş. Paşa hazretleri, İttihatçıların ne yapacaklarını sormuş. O da bu konuda bir şey söyleyemeyeceğini, arkadaşlarıyla görüşmesi gerektiğini, ancak o zaman cevap verebi...